در سه هفته گذشته منتهی به ۸ آبان (۳۰ اکتبر) قیمت نفت روندی کاهشی داشته است. افت قیمت در حدی است که قیمت نفت در پایان اکتبر نسبت به اوایل همین ماه حدود ۱۰ درصد سقوط را تجربه کرده است. روند کاهشی قیمت نفت در حالی آغاز شده است که زمان زیادی تا آغاز دور […]

در سه هفته گذشته منتهی به ۸ آبان (۳۰ اکتبر) قیمت نفت روندی کاهشی داشته است. افت قیمت در حدی است که قیمت نفت در پایان اکتبر نسبت به اوایل همین ماه حدود ۱۰ درصد سقوط را تجربه کرده است. روند کاهشی قیمت نفت در حالی آغاز شده است که زمان زیادی تا آغاز دور جدید تحریم­های آمریکا علیه ایران باقی نمانده است. پیش از این انتظار می­رفت که با نزدیک شدن به آغاز تحریم­ها، نفت قیمت بالاتری را تجربه کند ولی به نظر می­رسد که در هفته­های اخیر توجه معامله ­گران به موضوع تحریم ایران کاهش یافته و به سمت کاهش تقاضا معطوف شده است. در ادامه قصد داریم عواملی را که منجر به تغییرات در قیمت نفت شده­اند بررسی کنیم:

۱٫      کاهش ارزش پول ملی هند

مقامات هندی پیش از این به تولیدکنندگان نفت هشدار داده بودند که در صورت بالاتر رفتن قیمت نفت بخش تقاضا ضربه خواهد خورد. این کشور در حال توسعه که با کاهش ارزش پول ملی خود روبرو است، در پی آنکه قیمت نفت به محدوده ۸۰ دلار رسید، تقاضای خود را کاهش داد. بنابر اصل تعادل بین عرضه و تقاضا، با تضعیف بخش تقاضا قیمت نفت روندی رو به پایین به خود گرفته است.

۲٫      تقویت دلار در مقابل سایر ارزها

دلار که ارز اصلی برای مبادله نفت است نسبت به چند ماهه اخیر قدرتمندتر شده و همین امر منجر به کاهش قیمت نفت خام شده است.

۳٫      اعمال تحریم علیه عربستان سعودی

در پی قتل جمال خاشقچی، روزنامه­نگار منتقد حکومت عربستان سعودی، مقامات غربی به ویژه ترامپ اظهار کردند که اگر معلوم شود که مقامات سعودی در این قتل نقش داشته­اند، علیه این کشور محدودیت­هایی را وضع می­کنند. اعمال محدودیت بر صادرکننده برتر اوپک نگرانی­ها درباره عرضه نفت را افزایش داد و منجر به افزایش قیمت نفت در بازار شد.

۴٫      استفاده عربستان از نفت به عنوان سلاح

پس از اظهارات مقامات غربی، عربستان سعودی نیز رویکردی مقابله­گرایانه در پیش گرفت و اعلام کرد که اگر این کشور تحریم شود، صادرات نفت خود به غرب را متوقف خواهد کرد. در زمانی که بازار همچنان نگران نحوه جبران نفت ایران است و چشم­ها به توان تولیدی مازاد عربستان سعودی دوخته شده، توقف صادرات نفت عربستان خبری بود که التهاب در بازار را بیش از پیش افزایش داد و قیمت این کالای استراتژیک را بالا برد.

۵٫      تغییر رویکرد آمریکا و عربستان درباره خاشقچی

پس از اظهاراتی که در بالا ذکر شد، هر دو طرف این مناقشات دریافتند که این رویکرد به ضرر آن­ها خواهد بود. عربستان سعودی می­داند که شرایط بازار نسبت به دهه ۱۹۷۰ که کشورهای عربی صادرات خود به غرب را متوقف کردند فرق کرده است و وجود جایگزین­ برای نفت آن­ها سبب تضعیف جایگاه این کشور در بازار شده است. علاوه بر آن، عربستان برای ادامه مقاصد شوم خود در منطقه، همچون جنگ در یمن، نیازمند تسلیحاتی است که از کشورهای غربی خریداری می­کند.

همچنین غربی­ها رویکرد خود را نسبت به عربستان نرم کردند، زیرا آن­ها نیز به واسطه تجارت با عربستان به سودهای کلانی می­رسند که این کشور را برای آن­ها به شریکی سودمند تبدیل می­کند. عقب­نشینی هر دو طرف از مواضع اولیه خود، سبب کاهش ریسک در بازار و افت قیمت نفت شده است.

۶٫      رشد عرضه شیل

بالا رفتن قیمت نفت و رسیدن آن به کانال ۷۰ دلاری، بار دیگر به صنعت نفت شیل آمریکا رونق داده است. این کشور توانسته تا با افزایش تولید شیل، میزان واردات خود را کاهش داده و در نتیجه قیمت نفت را تا قدری کنترل کند. البته تحلیلگران این صنعت را رو به افول می­دانند و معتقدند که پس از سال ۲۰۲۵، این صنعت روندی کاهشی به خود می­گیرد. ولی چشم­انداز صنعت شیل نشان می­دهد که نفت شیل آمریکا تا سال ۲۰۲۱ هر ساله حداقل ۱ میلیون بشکه به تولید خود خواهد افزود.

EIA پیش­بینی کرده است که تولید شیل در نوامبر ۹۸ هزار بشکه در روز افزایش یابد. این موسسه همچنین پیش­بینی می­کند که تولید آمریکا در ۲۰۱۹ با ۳۰۰ هزار بشکه افزایش به ۱۱٫۸ میلیون بشکه برسد. افزایش شدید تولید در تگزاس و داکوتای شمالی باعث شده است که این تغییرات در پیش­بینی­ها ایجاد شود.

۷٫      جتگ تجاری چین و آمریکا

جنگ تجاری بین چین و آمریکا یکی از عواملی بوده است که در مدت اخیر سبب رشد قیمت نفت شده است. هر دو کشور با اعمال تعرفه­های بالا، محدودیت­هایی را برای طرف مقابل ایجاد کردند که نتیجه آن افزایش ریسک در بازار است.

۸٫      تغییر موضع چین نسبت به تحریم­های ایران

اظهارات قبلی چین حاکی از آن بود که قصد مقابله با تحریم­های آمریکا علیه ایران را دارد و همین امر آتش جنگ تجاری دو کشور را شعله­ور می­کرد. علی­رغم آن اظهارات، مقامات چینی به دو شرکت دولتی CNPC و Sinopec دستور دادند که واردات خود از ایران را متوقف کنند. همچنین بانک Kunlun چین، که بازوی مالی و بانکی CNPC است، قصد دارد روابط بانکی خود با ایران را به حالت تعلیق درآورد. این بانک، یکی از سه بانکی است که در دوران تحریم­های پیشین همکاری خود با ایران را ادامه داد.

به نظر می­رسد که چین نیز در همان مسیری گام برمی­دارد که آمریکا خواهان آن است. مقامات این دو کشور در اجلاس آینده G20 با یکدیگر دیدار خواهند کرد و این مسائل می­تواند آتش جنگ تجاری طرفین را نیز خاموش کند و منجر به کاهش قیمت نفت در بازار شود.

۹٫      افزایش ذخایر استراتژیک آمریکا

طبق اعلام EIA، پایان هفته منتهی به ۱۹ اکتبر، سومین هفته متوالی بود ذخایر استرتژیک آمریکا افزایش یافت. گمانه­زنی­ها درباره افزایش ذخایر استراتژیک آمریکا حول عدد ۳٫۷ میلیون بشکه بود وی آمار نشان می­دهد که رشد حاصل شده ۶٫۳ میلیون بشکه است. در حال حاضر، کل ذخایر آمریکا ۶۵۶ میلیون بشکه است. رشد این ذخایر نیز یکی از دلایل کاهش قیمت نفت است.

۱۰٫ تجارت بزرگ بین چین و آمریکا

روز سه شنبه ۸ آبان (۳۰ اکتبر)، دونالد ترامپ، ریاست جمهوری آمریکا اعلام کرد که این کشور می­تواند “تجارت بزرگی” با چین برقرار کند. این خبر سیگنال­هایی را به سمت بازار نفت فرستاد که نتیجه آن کاهش قیمت نفت بوده است.

۱۱٫ بازگشت سریع صادرات نفت آمریکا به حالت قبل

جنگ تجاری آمریکا و چین باعث شده است که نگرانی درباره نفت بالا بگیرد. این مسئله بر روی وادرات نفت آمریکا از این کشور آسیایی تاثیر می­گذارد. این نگرانی در ماه اگوست که چین واردات نفت خود از آمریکا را از ۳۸۴ هزار بشکه در روز کاهش داد و سپس به صفر رساند به واقعیت پیوست.  انتظار می‌رفت بدون خرید چین، صنعت آمریکا فلج شود اما شرکت‌های آمریکایی توانستند به سرعت مشتری‌های خود را پیدا کنند و صادرات این کشور را تا ماه سپتامبر دوباره افزایش دهند. نفت WTI نسبت به برنت تخفیف بیشتری دارد. همین مسئله به تولیدکنندگان آمریکا کمک کرده است که بتوانند در نبود چین مشتریان دیگری پیدا کنند.

۱۲٫  توان بالای ایران در دور زدن تحریم

یکی از کلیدی­ترین فعالیت­های ایران استفاده از نفتکش­های شرکت ملی نفت بوده است. ایران توانسته تا با خاموش کردن رادارها و استفاده از کشتی­رانی داخلی خود، همچنان نفت خود را در مقیاسی بزرگ به فروش برساند. بدین ترتیب همچنان نفت ایران در بازار حضور دارد و بازار خلا آن را حس نکرده است. هرچند صادرات ایران کاهش یافته است، ولی صادرات نفت ایران همچنان بالاتر از تخمین­های پیشین است.

پیش­بینی ماه آگوست حاکی از آن بود که صادرات نفت ایران به میزان قابل توجهی کاهش می­یابد. اما در عمل چیز دیگری رخ داد. گزارش­ها حاکی از آن است که صادرات ایران در دو هفته ابتدایی اکتبر حدود ۲٫۲ میلیون بشکه در روز بوده است که ۲۰۰ هزار بشکه بالاتر از مقدار ماه سپتامبر است.

به دلیل وابستگی بالای اقتصاد ایران به صادرات نفت خام، کاهش صادرات این حامل انرژی درامدهای این کشور را شدیدا کاهش داده و عرصه را بر ایران تنگ خواهد کرد. بنابراین ایران باید افت میزان صادرات خود را با تلاش برای بالابردن قیمت نفت جبران کند. در ادامه گزینه­هایی که رشد قیمت نفت را در پی خواهند داشت آورده شده­اند:

  • الف) عربستان سعودی اصلی­ترین گزینه مد نظر آمریکا است که بتواند با افزایش تولید خود سهم ایران را در بازار نفت تصاحب کند. یکی از نقاطی که سعودی­ها برای افزایش تولید به آن دل خوش کرده­اند، منطقه خنثی بین دو کشور عربستان و کویت است. تحلیلگران اعلام کردند که این منطقه توان تولید ۵۵۰ هزار بشکه نفت در روز را دارد که می­تواند بخش قابل توجهی از کاهش صادرات ایران را جبران کند. این منطقه شامل دو میدان نفتی خفجی و الوفره است که از حدود سه سال پیش به دلیل نگرانی­های محیط زیستی و برخی اختلافات حاکمیتی تعطیل شده است. علی­رغم خواسته سعودی­ها مبنی بر آغاز تولید از این منطقه، همچنان اختلافات طرفین پابرجا است. دیپلمات های آمریکایی طی ماه های اخیر تلاش زیادی را برای حل اختلافات عربستان و کویت بر سر استخراج نفت از منابع نفتی مشترک انجام داده اند تا از عرضه کافی نفت به بازار پس از تحریم نفتی ایران اطمینان حاصل کنند اما همگی دست خالی به خانه بازگشته اند.

در آخرین تلاش دیپلماتیک برای حل این مسئله، محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، ماه گذشته برای دیدار با شیخ صباح الاحمد جابر الصباح، امیر کویت، راهی این کشور شد اما آنچه که قرار بود یک سفر دو روزه تاریخی برای حل اختلافات موجود باشد به اندازه ای ناامیدکننده نشان داد که بن سلمان تنها پس از گذشت چند ساعت، این سفر را نیمه تمام گذاشت و به کشورش بازگشت. وی چندی بعد در یک مصاحبه، مسائل حاکمیتی را عامل به توافق نرسیدن دو طرف اعلام کرد.

اختلافات نفتی عربستان و کویت از زمانی آغاز شد که عربستان در سال ۲۰۱۴ به صورت غیرمنتظره میدان نفتی خفجی را تعطیل کرد. ریاض در آن زمان، رسما مشکلات زیست محیطی را عامل تعطیلی این میدان نفتی عنوان کرد اما برخی کارشناسان دلیل اصلی آن را نگرانی عربستان از اشباع بازار نفت [و کاهش قیمت آن] اعلام کردند. این مسئله باعث شد که کویت نیز چند ماه بعد یعنی در سال ۲۰۱۵ با توقف فعالیت در میدان نفتی الوفره به این اقدام ریاض واکنش نشان دهد.

ایران باید از این موقعیت استفاده کند و بر طبل اختلاف دو کشور بکوبد تا توافقی میان آن­ها صورت نگیرد.

  • ب) همانطور که در بالا گفته شد، یکی از دلایلی که قیمت نفت را کاهش می­دهد رشد قیمت دلار در مقابل سایر ارزها است. کنار گذاشتن دلار در معاملات تجاری بین کشورها یکی از راه­هایی است که می­تواند قدرت دلار را به چالش بکشاند. کشورهای چین و روسیه به سمت استفاده هرچه بیشتر از ارزهای ملی خود در معاملات دو طرفه پیش رفته­اند. همچنین عربستان اعلام کرد که حاضر است بخش زیادی از نفت خود را در ازای یوان به چین بفروشد. انتظار می‌رود طی سال جاری حجم مبادلات تجاری دوجانبه بین روسیه و چین به ۱۰۰ میلیارد دلار افزایش یافته و این رقم تا سال ۲۰۲۴ به ۲۰۰ میلیارد دلار افزایش یابد. سال گذشته میلادی ۹ درصد از پول صادرات روسیه به چین به روبل پرداخت شد و شرکت‌های روسی نیز ۱۵ درصد کل مبادلات تجاری خود با چین را به یوآن انجام دادند. این رقم سه سال پیش به ترتیب ۲ و ۹ درصد بود.

برجسته­تر کردن اخبار حول کنار گذاشتن دلار در معاملات بین­المللی برای قدرت دلار چالش­برانگیز خواهد بود و می­تواند قیمت آن را کاهش دهد. کاهش قیمت دلار در کشورهایی نظیر هند که واردکننده عمده نفت است می­تواند به تقویت توان داخلی برای خرید منجر منتج شود و در نتیجه بخش تقاضا را تقویت کند. رشد تقاضا عامل کلیدی افزایش قیمت نفت است.

  • ج) دو کشور لیبی و عراق کشورهایی هستند که قصد دارند با جذب سرمایه و تسهیل مسیر برای حضور غول­های نفتی، تولید خود را افزایش داده و از فرصت پیش آمده در پی تحریم­های ایران نهایت استفاده را ببرند. ولی هر دوی این کشورها یک مشکل اساسی دارند؛ درگیری­های داخلی.

تولید نفت لیبی غیرقابل اعتماد است. بازار بارها شاهد کاهش میزان تولید این کشور و اشغال میادین آن توسط گروه­های نظامی بوده است. علی­رغم وجود ناآرامی در این کشور و بحران اقتصادی، شرکت ملی نفت لیبی اهداف بلندپروازانه­ای در سر دارد. طبق برنامه ها، دولت لیبی قرار بود که تولید نفت خود را تا پایان ۲۰۲۲ به ۲ میلیون بشکه در روز برساند. در اوایل امسال، چندین میدان نفت تحت حملات گروه­های نظامی قرار گرفت و همین مسئله باعث شد تولید آن­ها متوقف شود. تولید نفت لیبی در اوایل تابستان به ۶۶۰ هزار بشکه کاهش یافت ولی به تدریج دوباره به ۱ میلیون بشکه در روز رسید. حال دو شرکت BP و Eni قصد دارند که برای تولید نفت در لیبی در اوایل ۲۰۱۹ اقدام کنند. مدیر عامل شرکت ملی نفت لیبی، Mustafa Sanalla، گفت تولید نفت این کشور تا پایان سال ۲۰۱۹ به ۱٫۶ میلیون بشکه در روز خواهد رسید.

عراق نیز از نظر درگیری­های داخلی وضعی مشابه دارد. حضور شرکت­های آمریکایی در این کشور باعث شده است که چشم­انداز روشنی پیش روی صنعت نفت عراق قرار بگیرد. البته آن­ها همچنان با اختلافات داخلی مواجه هستند و همین موضوع ریسک تولید نفت در عراق را بالا می­برد. این درگیری­ها می­تواند به افزایش قیمت نفت منجر شود. لازم به ذکر است که ظرفیت کنونی صادرات نفت عراق از پایانه‌های جنوب ۳٫۵۸۳ میلیون بشکه است و در ماه‌های آتی به ۴ میلیون بشکه خواهد رسید.

  • د) اظهارات رهبران سعودی مبنی بر توان این کشور برای جبران تولید نفت ایران توانسته است به بخش تقاضا درباره عرضه ایمن نفت اطمینان بدهد. همین امر سبب جلوگیری از رشد بیشتر قیمت نفت شده است. بررسی­ها ولی نشان می­دهد که عربستان از چنین ظرفیت مازادی برخوردار نیست. تاکید و اشاعه این مطلب می­کند بار دیگر نگرانی را نسبت به عرضه نفت بالا برده و منجر به افزایش قیمت نفت شود.
  • ه) کشورهای عربستان و امارات قصد دارند که برای افزایش تولید خود، وام­های کلان دریافت کنند. برای مثال عربستان از چند بانک معتبر درخواست وام ۱۱ میلیارد دلاری کرده است. اختلال در روند پرداخت این وام­ها، تامین مالی پروژه­های این دو کشور را به چالش خواهد کشید و ضمن ضربه زدن به افزایش تولید نفت، سبب رشد قیمت می­­شود.

 

 

https://oilprice.com/Energy/Oil-Prices/Whats-Behind-The-Latest-Oil-Price-Plunge.html

https://www.theguardian.com/business/2018/oct/21/saudi-arabia-most-lose-rise-oil-prices-riyadh-weaponise-west

https://www.bloomberg.com/news/articles/2018-10-26/china-is-said-to-tell-state-owned-giants-to-halt-iran-oil-buying

https://www.reuters.com/article/us-china-iran-oil-exclusive/exclusive-sinopec-cnpc-to-skip-iran-oil-bookings-for-november-as-u-s-sanctions-near-idUSKCN1MY1C9

https://www.reuters.com/article/us-china-iran-banking-kunlun-exclusive/exclusive-as-u-s-sanctions-loom-chinas-bank-of-kunlun-to-stop-receiving-iran-payments-sources-idUSKCN1MX1KA

https://www.reuters.com/article/us-usa-oil-eia/u-s-crude-stocks-rise-as-fuel-inventories-draw-down-eia-idUSKCN1MY253

https://www.reuters.com/article/us-global-oil/oil-prices-fall-on-rising-supply-trade-tensions-idUSKCN1N402I

https://m.investing.com/analysis/4-oil-market-facts-youd-be-surprised-to-learn-200349033

مركز پايش تحولات انرژی جهان

  • نویسنده : رصد تحولات انرژی جهان